مرکز استان : بوشهر

شهرستان‌هاي استان : بوشهر , تنگستان , جم , دشتستان , دشتی, دير , ديلم , کنگان , گناوه

شهرها : آب‌پخش ,آبدان , امام حسن , اهرم , برازجان ,بردخون , بندر دير , بندر ديلم , بندر ريگ ,بندر کنگان , بندر گناوه , بوشهر , تنگ ارم , جم,چغادک ,خارک , خورموج , دالکی ,دلوار, ريز, سعدآباد ,شبانکاره ,طاهری ,عسلويه , کاکی ,کلمه ,وحدتيه و نخل تقي

نقاط ديدنی : آب‌انبار قوام , آتشکده خورموج , دژ برازجان , سيراف , سينيز , شهر باستانی ريشهر , غار چهل‌خانه , کاخ هخامنشی بردک‌سياه , مدرسه سعادت مظفری , موزه رئيسعلی دلواری , موزه مردم‌شناسی بوشهر قنات های روستای تشان، حسينيه ريز، مسجد دوره اسلامی ريز و کوه پرديس (پدری)، باغ‌های ليمو و زيتون، امامزاده بی‌بی بانو، امامزاده هاشم (پير بيراهه آبگرمک)، جنگل گلوبردکان ريز.

جمعيت

جمعيّت و پراكندگي استان بوشهر براساس سر شماری سال 1385 بالغ بر ۸۸۶٫۲۶۷ نفر جمعيت دارد که ازاين مقدار، ۶۵٫۲ درصد در نقاط شهری و بقيه در نقاط روستايی سكونت داشته وكمتراز يكم درصد آنان غير ساكن هستند.آمار جمعيتی بعد از اين قسمت همه از سرشماری ۱۳۷۵ گرفته شده اند و با آخرين سرشماری کشور مطابقت ندارند. ساختار جنسی و سنّی در اين استان در مقابل هر 100 زن 104 نفر مرد وجود داشته است. اين نسبت در بين اطفال كمتر از يك ساله برابر 105 و در بين بزرگسالان (65ساله و بيشتر) برابر 107 بوده است

پيشينه تاريخی

بندر بوشهر از نظر تاريخی دارای سابقه ای بسيار کهن و درخشان است. اين منطقه، يکی از مراکز مهم و قديمی تمدن و فرهنگ ايران زمين به شمار مي رود. بر اساس تحقيقات و مطالعات انجام شده، قدمت تمدن استان بوشهر بويژه شهر بوشهر، دست کم به 5 الی 6 هزار سال باز ميگردد. اين در حالی است که هنوز کاوشهای باستان شناسی چندانی در اين خطه صورت نگرفته است. نخستين سنگ بنای تمدن در بوشهر به زمان عيلاميها برمی گردد . مطابق خشت نبشته های عصر عيلامی که در سال 1913 م از طرف هيئت باستان شناسی فرانسوی در محلی به نام "تل پی تل" که در اثر خاکبرداری و بطور اتفاقی به دست آمد، معلوم شد که در اين منطقه معبد بزرگ خدای ايلامی "شوشيناک" قرار داشته است. بر اساس اين سنگ نوشته، نام قديمی اين منطقه آشکار شد. در آن زمان اين نقطه را "ليان" ناميده اند. ليان نامی عيلامی است به معنی آفتاب رخشان يا سرزمين آفتاب درخشان . با توجه به سفال های منقوش و اشياء مفرغی و آجر نوشته های متعلق به زمان "شوتروک ناخونته" از شاهان معروق عهد طلائی عيلام سه هزار سال پيش از ميلاد و نيز آجر پخته ای که در سال 1342 در محل "تل پی تل" به دست آمد، بر اثر بی مبالاتی همه آنها، به جای سنگريزه در زيرسازی آسفالت فرودگاه بوشهر به کار گرفته شد . اين آجر پخته ها ثابت کردند که در اين محل معبد و کتابخانه عيلامی وجود داشته که پادشاه عيلامی برای شادیروان همسر از دست رفته خود و خشنودی الهه نگهبان منطقه، بنياد نهاده بوده است. با سقوط سلسله ساسانی بدست اعراب مسلمان، تمدن و فرهنگ بوشهر نيز رو به اضمحلال گذاشت. به نقل از محمدبن جرير طبری، بوشهر قديم در فاصله سال های 19 تا 22 هجری بدست "عثمان بن ابی العاص" فتح شد. بلاذری در "فتوح البلدان" جمله ای نقل می‌کند که عمق و گستردگی و غنای مادی اين شهر را بيان مينمايد. در اين جنگ، در دشواری و کثرت، نعمتی که بدست مسلمين افتاد، همانند جنگ قادسيه بود.

مهاجرت

منطقه بوشهر به لحاظ موقعيت سوق الجيشی و وجود شركت های بزرگ نفتی واجرای طرح های صنعتی بزرگ مانند نيروگاه اتمی بوشهر و كشتی سازی، نيروی انسانی فعال استان های مجاور و مناطق ديگر را به خود جذب كرده است. درداخل منطقه نيز جابجايی جمعيت افزايش يافته است، زيرا به علت كمبود امكانات كشاورز بویژه كمبود آب و زمینهای مورد نياز و نبودن امكانات رفاهی و نیز پايين بودن سطح درآمد كشاورزان، مهاجرت روستائيان به شهرهای استان شدت گرفته است. به علت نزديك بودن اين استان به شيخ نشينهاي خليج فارس، عده ای از اهالی منطقه، برای كار و امرار معاش به كشورهای واقع در كرانه خليج فارس ودريای عمان مهاجرت كرده اند.

نژاد و گروهها

با توجه به كشفيات باستانشناسی و مدارك مكتوب تاريخی، معلوم گرديده است كه بخش‌های گوناگون ايران از جمله استان بوشهر سكونتگاه نژادها و گروههای گوناگونی بوده است. پيش از ورود و استقرار آريائيان در منطقه بوشهر، نژادهادی بومی دراين سامان می زيسته اند و مداركی كه از عصر حجر، كاكوليتيك و برنز (مفرغ) قديم باقی مانده است بر اين قضيه گــواهی می دهد كه علاوه بر نژاد مديترانه ای، نژادهای ديگر مانند :دراويدی، سياه پوست، سامی، عيلامی، سومری، نوردیک، عرب ، لر و بهبهانی درسرزمين بوشهر سكونت داشته اند و یا به مرور به این منطقه مهاجرت کرده اند. و فرهنگهای متفاوتی درآنجا با هم اختلاط يافته است .

زبان و گويشها

مردم اين استان به زبان فارسی وبا گويش محلی بوشهری تكلم می كنند. لهجه ها در روستا ها بيشتر از شهرها تنوع دارد. برخی از اهالی جزيره شيف و بنادر كنگان و عسلويه نيز به زبان عربی صحبت می كنند. فارسی در منطقه بوشهر با گويشهای گویش بردستانی|بردستانی، گویش دشتی|دشتی، گویش تنگستانی|تنگستانی و گویش کازرونی|كازرونی گفتگو می شود. اين گویشها و لهجه ها با گویشها و لهجه های شمالی تر مانند لری، فارسی و سيوندی ارتباط دارد. مردم سواحل خليج فارس و جزاير آن به گویشی صحبت می کنند که رگه هایی از گويشها و زبانهای شبانكاره ای، بلوچی، كردی، تركمنی و برخی واژ ه هاي انگليسی، هلندی، پرتقالی، هندی و عربی را داراست ولی استخوان بندی و ريشه آن فارسی است.

دين

بيشتر اهالی استان را پیروان اسلام تشكيل می دهند واقليت هاي موجود در منطقه افراد مهاجری هستند كه بر حسب ضرورت شغلی در اين نقاط مسكن گزيده اند. در بوشهر پيروان شيعه اخباری و شيخينه زياد هستند. اهالی روستای دوان، شيخی هستند و در ديگر نقاط استان، اهل تسنن هم وجود دارد. در سال 1355 ش در استان بوشهر 929 نفر مسيحی، 96 نفر حكيمی و 29 نفر زرتشتی زندگی می كردند.

بوشهر وصنايع

بوشهر، پيش از بسياری از شهرهای مهم ايران دارای صنايع جديدی از قبيل يخسازی وبرق بوده است. مردم اين استان از اولين ايرانيانی بودند که با مجله و روزنامه آشنا شدند. يکی از نخستين شهرهائی که کارخانه چاپ سنگی را وارد کرد، بوشهر بود; از همين رو در بوشهر روزنامه های زيادی همچون "مظفری"، "خليج ايران" , "ندای جنوب", " خبر جنوب "و" نسيم جنوب " به چاپ و نشر ميرسد.هم اکنون استان بوشهر با توجه به موقعيت استراتژيک خود و داشتن منابع و صنايع مختلفی نظير نفت و گاز، بويژه ميدان گازی پارس جنوبی در عسلويه به عنوان بزرگ‌ترين منبع مستقل گازی در جهان و وجود پالايشگاه عظيم گاز در کنگان و نيز دارا بودن يکی از مهم ترين ترمينال های صادرات نفت خام جهان در جزيره خارک و همچنين اجرای طرح های کلان صنعتی از قبيل نيروگاه اتمی بوشهر، کشتی سازی و مانند اينها، انتظار ميرود در آينده ای نزديک، سيمای خود را به‌عنوان يکی از مناطق مهم صنعتی و اقتصادی جهان تغيير دهد.

جغرافيا و تقسیمات کشوری

استان بوشهر با مساحتی در حدود 23167 كيلومتر مربع بين 27 درجه و 14 دقيقه تا 30 درجه و16 دقيقه عرض شمالی و 50 درجه و 6 دقيقه تا 52 درجه و 58 دقيقه طول شرقی از نصف النهار گرينويچ و در جنوب ايران واقع گرديده است. اين استان، از شمال به استان خوزستان و قسمتی از استان كهليكويه و بويراحمد، از جنوب و مغرب به خليج فارس و قسمتی از استان هرمزگان و از شرق به استان فارس محدود می گردد. استان بوشهر دارای 9 شهرستان به نام های بوشهر، تنگستان، دشتستان، دشتی، دیر، کنگان، گنـاوه، جم و دیلم است.